Wat is het precies?

Voor wie meer inzicht wil in eigen gedrag en communicatie, maar ook het gedrag van anderen beter wil leren begrijpen, is de DISC methode interessant.

DISC is een instrument dat al heel lang wordt gebruikt. Het meet verschillende psychologische motivatoren voor gedrag. Het geeft geen oordeel, maar laat voorkeuren in gedragsstijlen en drijfveren zien. Het geeft inzicht in ons handelen, hoe we reageren op en communiceren met anderen.

Oorspronkelijk is het ontwikkeld door psycholoog William Moulton Marston en later is het verder ontwikkeld als assessment tool door Walter Vernon Clarke. Menselijk gedrag is vaak complex en gelaagd, toch maakt dit instrument op eenvoudige en heldere wijze voorkeuren in gedrag en communicatie zichtbaar. Het model kent vier kwadranten langs twee assen: introvert versus extravert en taakgericht versus mensgericht. Iedereen heeft de vier gedragsstijlen in meer of mindere mate in zich en heeft zo zijn voorkeursstijl. Dat is de stijl die het meest aanwezig is, de primaire stijl. Daarnaast heeft iedereen een secundaire stijl. Iedere stijl heeft zijn positieve kanten en zijn valkuilen. In verschillende situaties kan de ene stijl effectiever zijn dan de ander.

Hieronder volgt een nadere uitleg van DISC. Eerst over de twee assen waarlangs het gedrag wordt benaderd en vervolgens een beschrijving van elk van de vier stijlen.

Introvert versus extravert

Introvert gedrag

Wie hoog scoort op introversie, is vaak wat gereserveerd en ingetogen. Het zijn de mensen die niet direct vooraan staan om hun mening te uiten. Je kan mensen met introvert gedrag herkennen aan de volgende kenmerken:

Ze nemen de tijd om na te denken, zijn niet impulsief in hun uitingen en nemen weloverwogen beslissingen.
Mensen met een introverte gedragsstijl voelen zich vaak niet het meest prettig in (grote) groepen. Zij geven de voorkeur aan één-op-één gesprekken. Daarom kan het ook een uitdaging zijn om een bijdrage te leveren aan groepsgesprekken.
Ze staan liever niet in het middelpunt van de belangstelling en voelen zich prettiger als ze wat meer op de achtergrond kunnen blijven.
Ze roepen echter niet zomaar iets, maar hebben vaak goed nagedacht voor ze iets naar buiten brengen. Ze zeggen vaak dingen als: “Volgens mijn gegevens/ bronnen,” of “Ik denk het.”
Ze stellen vaak vragen voor verheldering/en luisteren aandachtig.
Introverte mensen zijn doorgaans geduldig en coöperatief.
Ze kunnen zich diplomatiek opstellen.
Bij sociale gelegenheden zijn ze meer geneigd om te wachten tot anderen zichzelf voorstellen. Vaak is hun handdruk zacht en wat voorzichtig.
Ze zijn (meer) geneigd om vastgelegde regels en beleidslijnen te volgen.

Extravert gedrag

Wie hoog scoort op extraversie is wat uitbundiger en meer op de voorgrond aanwezig. Extraverte mensen uiten zich gemakkelijk en zijn meer assertief en zelfverzekerd. Je hoort hen dingen zegen als “Zo is het!” of “Dat weet ik zeker”. Je kan mensen met extravert gedrag herkennen aan de volgende kenmerken:

Ze voelen zich helemaal op hun gemak in groepen en treden makkelijk op de voorgrond.
Ze gebruiken vaak gebaren in hun communicatie om hun punt kracht bij te zetten. Ook qua stemgebruik en intonatie.
Extraverte mensen zijn niet bang om risico’s te nemen en nemen snel beslissingen.
Ze zijn spontaan en vinden het leuk om in het middelpunt van de belangstelling te staan.
Ze hebben vaak minder geduld en houden van doorpakken.
Ze zijn ook actie- en prestatiegericht en competitief.
Ze zijn sneller geneigd om bij zijn/haar standpunt te blijven bij meningsverschillen.
Ze nemen vaak het initiatief om zichzelf voor te stellen bij sociale gelegenheden en geven een stevige handdruk.
Tot slot hebben extraverte mensen meer de neiging om vastgestelde regels en beleidslijnen te breken dan wel te buigen.

Taakgericht versus mensgericht

Taakgericht gedrag

Mensen die hoog scoren op taakgerichtheid nemen hun beslissingen op basis van hun ratio. Je kan iemand die hoog scoort op taakgerichtheid herkennen aan de volgende kenmerken:

Het gedrag is meer formeel en rationeel.
Taakgerichte mensen zijn feit- en taakgericht en ook grondig.
Ze nemen beslissingen doorgaans op basis van bewijsmateriaal (objectiviteit).
Ze delen hun gevoelens niet snel, zijn geneigd om deze voor zichzelf te houden. Ze delen informatie vooral op een “need-to-know” basis.
Gesprekken zijn gericht op de inhoud en taken. Ze blijven bij het onderwerp, wijden niet snel uit. En zijn zeker niet van de koetjes en kalfjes gesprekken.
Ze zijn doorgaans punctueel en houden zich aan de agenda.
Hun tijd willen ze zo efficiënt mogelijk gebruiken.
Ze hebben een voorkeur voor onafhankelijk werken.
Mensen met een taakgerichte stijl zijn niet zo van het fysiek contact.
Ze zijn in hun communicatie redelijk neutraal, d.w.z. ze zijn niet heel expressief in woord en gebaar.
Ze geven dan ook minder snel non-verbale feedback.
Hun handdruk is meer zakelijk.
Het kost vaak wat tijd om ze goed of beter te leren kennen in een zakelijke of sociale context

Mensgericht gedrag

Mensen die hoog scoren op mensgericht gedrag nemen hun beslissingen op basis van hun gevoel in plaats van ratio. Je kan iemand die hoog scoort op mensgerichtheid herkennen aan de volgende kenmerken:

Ze delen hun gevoelens vaak makkelijk en openlijk.
Beslissingen nemen ze vaak op basis van gevoel (subjectiviteit).
Tijdens gesprekken kunnen ze afdwalen van het onderwerp.
Mensen met een hoge score op mensgerichtheid zijn vaak warm, sociaal, relaxed en flexibel.
Ze gaan doorgaans met de stroom mee en zijn gericht op gevoel en meningen.
Ze zijn meesstal makkelijk om te leren kennen in zakelijke of onbekende sociale situaties.
Ze vinden het erg fijn om met anderen samen te werken.
Bij mensgericht gedrag hoort ook fysiek contact, bijvoorbeeld een hand op iemands arm leggen tijdens een gesprek.
Ze delen makkelijk hun persoonlijke gevoelens en luisteren ook makkelijk naar anderen wanneer zij hun gevoelens uiten.
Hun gezichtsuitdrukkingen tijdens spreken en luisteren zijn vaak expressief en geanimeerd.
Ze tonen meer enthousiasme dan de gemiddelde mens en hun handdruk is meer vriendschappelijk.
Ze zijn geneigd non-verbale feedback te geven, je ziet vaak aan hun gezicht wel wat ze ergens van vinden of hoe ze zich voelen.

De vier gedragsstijlen

Langs de twee assen ontstaan 4 gedragsstijlen: Dominant, Invloed, Stabiliteit en Conformiteit. Deze hebben elk een eigen kleur gekregen wat het makkelijk maakt om te onthouden. Hieronder een nadere toelichting:

D staat voor Dominant en hierbij hoort de kleur rood.

Mensen die hoog scoren op D zijn extraverte mensen die als krachtig en aanwezig worden ervaren. Ze zijn zelfverzekerd en competitief, besluitvaardig, prestatiegericht, energiek, praten vaak luid en snel, zijn to the point en vastberaden. Ze nemen graag risico.

Het zijn enthousiaste, gedreven mensen die vaak worden gezien als natuurlijke leiders. Ze nemen ook graag de leiding, ze zijn immers daadkrachtig en besluitvaardig. Ze zijn niet bang voor veranderingen, willen iets bereiken, willen winnen ook, de beste zijn! Obstakels zijn er om overwonnen te worden.

Mensen met een D voorkeursstijl werken snel en alleen en zijn gericht op het einddoel. Ze houden ervan om hard te werken en zijn ook niet uit het veld geslagen bij een crisis of weerstand. Integendeel, daar doen ze het vaak goed op, dat geeft energie. Ze hebben een echte winnaarsmentaliteit en kunnen situaties met een kleine kans van slagen toch overwinnen. Dat zien ze als een uitdaging en daar genieten ze van.

Wanneer er sprake is van een groepsgericht project, dan kiezen mensen met een voorkeur voor D gedrag ervoor om taken te delegeren zodat zij het overzicht houden. Maar dat doen ze niet zomaar: ze moeten wel vooraf kunnen inschatten dat de daadwerkelijke resultaten met het delegeren worden behaald. Dus ze moeten wel zeker ervan zijn dat ze aan de juiste mensen delegeren. En precies daar zit hun blinde vlek. Hun grootste valkuil is dat ze controle over de voortgang willen houden en de sterkste willen zijn. Want ze hebben een broertje dood aan zwakte dus dat willen ze hoe dan ook vermijden. Mensen met een hoge D score kunnen gefrustreerd raken wanneer ze inschatten dat de ander minder capabel of minder gemotiveerd is. En ervaren frustratie kunnen ze doorgaans niet goed verwerken en die onmacht kan hen verlammen, omdat ze niet als zwak of dom willen worden gezien. Hun grootste angst is om resultaten niet te halen en de controle te verliezen. Ze willen koste wat kost winnen en voorkomen dat zij gebruikt worden. Want dat zien ze als zwak en een afgang.

Ze blijven dan ook graag in beweging en ze willen vooral doen. En dóórgaan. Hun tempo ligt hoog en ze willen graag snel praktische problemen oplossen en beschouwen zichzelf als een logische weg naar (zakelijke) vooruitgang. Ze zien zichzelf graag opklimmen om de allerbeste te worden. De uitdaging voor iemand met D gedrag is dan ook om zichzelf niet zo serieus te nemen. Om het wat rustiger aan te doen en ook eens de tijd te nemen om van het leven te genieten. Wat vaker de touwtjes te laten vieren. Wat op zich al een uitdaging is.

I staat voor Invloed en hierbij hoort de kleur geel.

Mensen die hoog scoren op I zijn extraverte, optimistische, enthousiaste mensen die graag in het middelpunt van de belangstelling staan. I’s hebben veel ideeën en houden van praten.

Waar mensen met de dominante gedragsstijl constant zoeken naar naar nieuwe pieken, zijn mensen met de invloed stijl altijd op zoek naar interactie om een leuke tijd te hebben en dan bij voorkeur met een gezellige groep mensen. Het zijn praatgrage, expressieve, vrolijke optimisten. Ze laten zich leiden door ideeën, die als golven voorbij komen, de één na de ander. En die golven zullen misschien niet lang duren, maar kunnen een goede wave zijn. Zeker als ze door hun publiek worden toegejuicht want daar houden ze van. Net als mensen met de dominante stijl zijn ze van nature doeners, gericht op actie en beweging. Ze denken vaak hardop en horen zichzelf graag praten.

Mensen met een hoge I score houden van mensen en ze bloeien op waar actie en interactie is. Ze zijn goed met ideeën en slecht met hun ideeën uitwerken of taken afmaken. Ze hebben een enthousiaste, vrolijke omgangsvorm en geven makkelijk leiding. Ze hebben een energieke, vlotte en extraverte persoonlijkheid. Ze willen graag invloed uitoefenen en hun overtuiging is: als ik kan laten zien dat ik je mag, dan zal je me volgen. Ze bouwen aan een netwerk van vrienden en bewonderaars die hun flair en honger naar plezier en creativiteit waarderen. Het uitwisselen van ideeën vinden mensen met een hoge I score erg inspirerend. Meer dan de andere drie stijlen zijn ze op zoek naar bewondering en acceptatie. En werk willen ze graag leuk maken. Het hoeft niet altijd alleen maar serieus te zijn, alsjeblieft niet.

Dit zijn ook sterke punten van mensen met een voorkeur voor de I stijl: vaak zijn ze aangenaam gezelschap, je voelt je snel op je gemak in hun gezelschap. Ze zijn enthousiast, speels, ook overtuigend en ze laten hun gevoelens openlijk en frequent zien. Ze kunnen doorgaans met vrijwel iedereen die ze ontmoeten goed opschieten. Ze zijn duidelijk expressief en kunnen soms iets te veel tegen vaak de verkeerde mensen vertellen. Verder zijn ze erg intuïtief en komen ze makkelijk en met veel ideeën. Sommige zijn praktisch, sommige zijn een stuk minder praktisch. Ideeën beoordelen ze op basis van hun gevoel. Vervolgens gaan ze op zoek naar resultaten door anderen te overtuigen om mee te doen.

De grootste valkuil is hun grilligheid. Ze hebben soms een bijzonder korte aandacht spanne. Dit geldt zeker wanneer ze gestrest zijn. Vaak hebben ze de neiging om te spreken voordat ze denken. Ze kunnen beginnen met praten en dan pas bedenken wat ze willen gaan zeggen. Ze zijn dol op ideeën, maar houden er minder van om de ideeën in praktijk te brengen. Daarom beginnen ze vaak met projecten en verwachten dan van anderen dat die ze afmaken. Of ze beginnen zoveel projecten tegelijk dat ze die onmogelijk tijdig kunnen afronden. En dan zien ze door de deadlines het bos niet meer.

De grootste angst van iemand met een I stijl, is om niet aardig gevonden te worden door anderen. Vergeleken met de D stijl zijn ze lang niet zo taakgericht als en verlangen ze meer naar goedkeuring dan naar prestatie. In hun doen en laten zen zeker hun besluitvorming, zijn ze veel emotioneler en mensgerichter. De I stijl is de meest spontane van alle stijlen. Als ze op hun best zijn, is er haast sprake van een ongecontroleerde impulsiviteit. Dan zijn ze in flow. Ze houden niet zo van details en focussen liever op het grote plaatje. De details, daar moeten anderen maar op letten.

S staat voor stabiliteit en hierbij hoort de kleur groen.

Mensen die hoog scoren op de S stijl, zijn introvert en geven de voorkeur aan stabiliteit, ze houden niet van risico’s nemen. Het zijn echte teamspelers die relaties met anderen heel belangrijk vinden. Ze zijn sympathiek en soms ook wat bescheiden of zelfs verlegen.

Het mensgerichte gedrag van de S stijl herken je duidelijk aan hun zorgzame houding naar anderen. Deze mensen vinden harmonie erg belangrijk en zijn teamgericht. Toch hebben ze ook een sterke behoefte om regelmatig alleen te zijn. Met hun gedachten, want deze mensen denken graag na. Ze nemen niet zomaar iets aan, maar denken er eerst graag over na: Klopt dit wel? Waarop is dit gebaseerd?

In tegenstelling tot de D stijl, is winnen totaal niet belangrijk voor mensen met een S stijl. Genoeg vrienden om je heen hebben, persoonlijk contact, dat vinden ze wél belangrijk. Het zijn rustige, vriendelijke mensen die wel degelijk emotionele pieken en dalen kennen, maar dat meestal niet laten zien. Ze werken het liefst op een rustig, gestaag tempo en voelen zich het prettigst wanneer ze voor langere tijd van waarde kunnen zijn binnen een vast team. Ze houden niet zo van verrassingen en hebben behoefte aan loyaliteit en zorg voor elkaar. Vertrouwen en veiligheid zijn dan ook belangrijk voor hen. Het zijn standvastige en competente werknemers die vanwege hun rust en bescheidenheid niet zo opvallen. Ze zijn beter in details en volgen dan mensen met een I stijl en veel verdraaglijker dan mensen met de D stijl. Ze hebben in het werk weinig of geen vijanden. Ze geven de voorkeur aan acties in plaats van woorden. “Wees voorbereid” is hun motto en bewezen procedures zijn voor hen heilig.

Vanwege hun zorgzaamheid zien mensen met een S stijl als eerste wanneer het met een ander niet goed gaat of wanneer iemand niet/onvoldoende gehoord wordt. Deze erkenning willen ze echter zelf graag van anderen krijgen zonder erom te vragen en als dat niet gebeurt, is dat een teleurstelling. Ze zijn makkelijk in de omgang zijn en accepteren mensen zoals ze zijn. Ze zijn relaxed en hechten veel waarde aan gevoelens, zowel aan hun eigen gevoelens als die van anderen. Hun valkuil is dat ze niet zo assertief zijn en door hun interne focus, zijn ze minder snel geneigd om die gevoelens uit te spreken. Een andere grote valkuil is hun terughoudendheid. Ze houden niet zo van verandering en geven de voorkeur aan routine. Bij een nieuw project moeten ze vaak overtuigd worden dat de kans van slagen opweegt tegen het risico. Maar als ze eenmaal overtuigd zijn, bijten ze zich erin vast en zullen ze doorzetten, meer dan de andere drie gedragsstijlen!

Ze zijn dus erg gevoelig en kunnen daardoor makkelijk met anderen meegaan, zelfs als ze het er niet mee eens zijn. Of ze zeggen ja en denken er later nog over na en komen tot de conclusie dat het een nee had moeten zijn. Maar ze durven er niet op terug te komen. Tot slot houden ze niet van conflicten en gaan deze dan ook uit de weg.

C staat voor Conformiteit en hierbij hoort de kleur blauw.

Mensen die hoog scoren op C zijn introvert, voorzichtig en beheerst. Ze verkiezen ratio boven emotie en houden van duidelijkheid en orde. Hun motto is: “liever goed dan snel”. Hun introvert en taakgerichte gedrag herken je in hun focus op nauwkeurigheid, precisie en ze zoeken altijd naar de waarom en dat hoor je ze dan ook vaak vragen.

Het zijn serieuze, analytische mensen met lange termijn doelen. Ze koesteren efficiëntie en houden van logica en nauwkeurigheid. De C stijl is dan ook de meest logische van de 4 gedragsstijlen. Net zoals de D stijl prefereren ze over het algemeen taken boven mensen, maar in tegenstelling tot de D stijl, zijn ze introvert en dat uit zich in geduld, voorzichtigheid en grondigheid waarin ze soms kunnen doorslaan. Ze willen graag eerst het overzicht hebben en komen er dan pas mee naar buiten. Ze zijn dol op details en discipline en willen graag duidelijk gedefinieerde prioriteiten hebben. Ze houden van vooruitgang, maar dan wel op een voorzichtige manier in een vooraf vastgesteld tempo.

Mensen met duidelijk C gedrag beroepen zich op hun zorgvuldigheid. Ze werken volgens de juiste procedures en hun sterkste punt is kwalitatief hoogwaardig werk, dat nauwkeurig en betrouwbaar is. Ze zijn grondig en goed georganiseerd. Het zijn het type mensen dat een standaard checklist voor iedere soort vakantie heeft. Ze hebben oog voor details en stellen in een groep de vragen waar niemand anders aan denkt. Ze zijn erg sterk in het afmaken van werkzaamheden en hoewel ze een beetje afstandelijk zijn, zijn ze erg close met een paar van hun belangrijkste vrienden.

Schaamte proberen mensen met een C stijl te vermijden door zichzelf en hun omgeving onder controle te houden. Ze zijn erg gesteld op hun privacy, netjes in hun persoonlijke relaties maar hebben een broertje dood aan mensen die fysiek contact maken in hun communicatie. Ze blijven uit de buurt van mensen die je een knuffel geven. Hun grootste valkuil is dat ze soms te kritisch zijn. Ze kunnen muggenziften en perfectionistisch zijn. In situaties waarbij ze onder druk staan, kan dit leiden tot het bekende “paralysis by analysis”. Slechts weinig mensen, inclusief zijzelf voldoen aan hun hoge verwachtingen. Hun behoefte aan organiseren en plannen kan dwangmatig worden: denk aan het alfabetiseren van items of het maken van lijstjes, inclusief lijstjes van lijstjes.

Hun grootste angst is om kritiek te krijgen. Conflict willen ze hoe dan ook vermijden. Ze houden van duidelijkheid en orde en ze moeten hun taken op tijd af krijgen, of liever eerder en dan uiteraard zonder fouten. Mensen die niet georganiseerd zijn vormen hun grootste irritatiebron. Ze ergeren zich aan sloddervossen en chaoten.

Vanwege hun introverte persoonlijkheid, zoeken ze antwoorden door in zichzelf te keren. Ze werken graag alleen en als ze dan moeten samenwerken, dan het liefst met collega’s die ook waarde hechten aan kalmte en nauwkeurigheid. Geen probleem is voor hen te klein om over na te denken. Ze verzamelen eerst veel feiten voor ze een mening geven. Ze zijn dan ook gereserveerd en delen doorgaans informatie op een need-to-know-basis en dan ook enkel wanneer ze er zeker van zijn dat het later niet in hun nadeel zal werken. Wanneer ze denken dat ze alle feiten hebben of iets tot in de oneindigheid hebben uitgedacht, zijn ze moeilijk over te halen tot iets anders. Ze nemen pas een beslissing nadat ze alle risico’s, veiligheidsmarges en alternatieve mogelijkheden hebben onderzocht. Maar als ze eenmaal besloten hebben, willen ze niets liever dan geprezen worden voor hun grondigheid.

Basisstijl versus responsstijl

Binnen de DISC methode maken we onderscheid tussen de basisstijl en de responsstijl.

De basisstijl is het meest natuurlijke gedrag dat je laat zien wanneer je geen rekening houdt met anderen. Dat wil zeggen: je voelt je comfortabel, op je gemak en kan helemaal jezelf zijn. Zo rond het 25e levensjaar stabiliseert dit gedrag. Het zal niet zomaar meer veranderen, tenzij je bepaalde ingrijpende gebeurtenissen meemaakt in je leven, zoals een ongeluk, ziekte, verslaving of een overlijden.

De responsstijl is het gedrag dat je laat zien in relatie met anderen. Je gedraagt je zoals jij denkt dat je je moet gedragen om je functie of rol goed in te kunnen vullen. Dit gedrag kan heel wisselend zijn, afhankelijk van de omgeving of situatie en is dus veranderbaar. Zo laten bijvoorbeeld veel mensen blauw gedrag zien op een nieuwe werkplek, ondanks dat ze een andere voorkeursstijl hebben.

Inzicht in de basis- en responsstijl geeft informatie over wat je energie oplevert en wat je energie kost. Bepaald gedrag past beter bij bepaalde werkzaamheden. Je kunt je bijvoorbeeld voorstellen dat iemand die hoog scoort op de I-stijl veel energie verliest bij het doen van de administratie en iemand die hoog scoort op de C-stijl er juist energie van krijgt. Inzicht in je basis- en responsstijl kan dus helpen je energie op peil te houden of te krijgen.

Voorbeeld DISC wiel